روايت

منطقه حفاظت شده

اراضي به نسبت وسيع با ارزش حفاظتي زياد كه با هدف حفظ و احياي رويشگاه‌هاي گياهي و زيستگاه‌هاي جانوري انتخاب مي‌شوند. مناطق حفاظت شده، محيط‌هاي مناسبي براي اجراي برنامه‌هاي آموزشي و پژوهش‌هاي زيست محيطي به شمار مي‌آيند. انجام فعاليت‌هاي گردشگري و بهره‌برداري مصرفي و اقتصادي مناسب با نواحي هر منطقه و براساس طرح جامع مديريت مناطق، مجاز است.

پناهگاه حيات وحش

محدوده‌هايي با زيستگاه‌هاي طبيعي نمونه براي جانوران وحشي كه به منظور حمايت از جمعيت گونه‌هاي جانوري و افزايش سطح كيفيت آن‌ها انتخاب مي‌شوند.  كمترين وسعت پناهگاه‌هاي حيات وحش بايد به حدي باشد كه ضمن رفع نياز گونه‌هاي جانوري، پيوستگي و ارتباط متقابل واحدهاي آن‌ها را نيز تضمين كند. اين مناطق، ‌محيط‌هاي مناسبي براي فعاليت‌هاي آموزشي و پژوهشي به ويژه در ارتباط با جانوران وحشي به شمار مي‌آيند. بهره‌برداري‌هاي مصرفي و سازگار و هم چنين فعاليت‌هاي گردشگري كنترل شده در پناهگاه مجاز است.

پارك ملي

مناطق طبيعي به نسبت وسيع و داراي ويژگي‌هاي خاص و اهميت ملي به لحاظ زمين‌شناسي، بوم شناسي، جغرافياي زيستي و چشم انداز، با اهداف حفظ وضعيت‌ زيستي و طبيعي، بهبود جمعيت گونه‌هاي جانوري و رويشگاه‌هاي گياهي و هم‌چنين بهره‌برداري تفرجي به عنوان پارك ملي انتخاب مي‌شوند. پارك‌هاي ملي محل مناسبي براي فعاليت‌هاي آموزشي، پژوهشي و گردشگري در طبيعت به شمار مي‌آيند. به منظور حفاظت بنيادي از تنوع زيستي، ذخاير ژنتيكي ، يكپارچگي اكولوژيكی و چشم‌اندازها، فعاليت‌هاي مرتبط با بهره‌برداري‌هاي مصرفي و مسكوني در اين مناطق مجاز نيست. به همين دليل، براي پارك‌هاي ملي پشتوانه قانوني حفاظتي مستحكم‌تري نسبت به ساير مناطق حفاظت شده پيش‌بيني شده است.

منطقه شكار ممنوع

در زيستگاه‌هایي با ويژگي‌هاي بارز كه جمعيت جانوري آن‌ها به دليل شكار بي رويه رو به كاهش است و از اين رو به حمايت نياز دارند، براي مدتي محدود و به طور معمول 3 تا 5 سال، شكار ممنوع مي‌شوند. چنانچه جمعيت جانوري منطقه‌اي در اين دوره ترميم شود، مي‌توان آن را با توجه به ساير معيارها، به عنوان يكي از مناطق چهارگانه تحت مديريت تعيين كرد.

راهكار تعيين مناطق شكار ممنوع را مي‌توان پشتوانه‌اي براي حفاظت از ذخاير طبيعي كشور، نوعي آزمون براي بررسي قابليت‌هاي مناطق، براي پيوستن به مجموعه مناطق حفاظت شده دانست. تاكنون 15 منطقه پس از سپري كردن دوره‌هاي زماني ممنوع بودن شكار، به يكي از مناطق چهارگانه ارتقا يافته‌اند. در حال حاضر 116 منطقه نيز با مساحتي حدود 86 هزار كيلومتر مربع به عنوان شكار ممنوع تحت مديريت قرار دارند.

اثر طبيعي ملي

پديده‌ها يا مجموعه‌هاي گياهي و جانوري به نسبت كوچك، جالب، كم‌نظير،‌استثنايي غير متعارف و غير قابل جايگزين كه داراي ارزش‌هاي حفاظتي، علمي، تاريخي يا طبيعي باشند، با هدف حفظ و حراست به عنوان اثر طبيعي ملي انتخاب مي‌شوند. اقدامات حفاظتي در مورد اين پديده‌ها، بايد تضمين كننده پايداري بهره‌برداري غير مصرفي از آن‌ها در طول زمان باشد.

ذخيره‌گاه زيست كره

ايده احداث ذخيره‌گاه‌هاي زيست كره به عنوان يك طبقه حفاظتي جديد و راهكار مديريتي نوين براي حل تضادهاي بين انسان و طبيعت و رفع كاستي‌هايي كه در ديگر طبقات حفاظتي وجود دارد در اوايل دهه 1350 از طرف يونسكو مطرح شد.

شبكه جهاني ذخيره‌گاه‌هاي زيست‌كره از مجموعه‌اي از مناطق حفاظت شده در كليه اقليم‌هاي حياتي، بيوم‌ها و پروانس‌هاي جغرافيايي زيستي تشكيل شده است.

وجه تمايز ذخيره‌گاه‌هاي زيستكره از ديگر طبقات حفاظت شده، روش برنامه‌ريزي و مديريت مناسب آن‌هاست كه بر پايه استفاده‌هاي چند منظوره و سپردن نقش اساسي و سازنده جوامع محلي استوار است. در اين برنامه‌ريزي‌ها، توجه به ارتباط متقابل انسان و مبالغ طبيعي و استفاده پايدار، زمينه حفاظت و حمايت از منابع ژنتيكي گياهي و جانوري، پژوهش، نظارت و كنترل پيوسته زيست محيطي را فراهم مي‌سازد.

ايران از جمله كشورهاي پيشگام و موثر در تحقق برنامه انسان و كره مسكون سازمان يونسكو محسوب مي‌شود. با انتخاب و اختصاص 9 منطقه از بين مناطق حفاظت شده موجود در سال 1355 ، ايران نقش مهمي در شكل‌گيري نخستين گروه از شبكه‌ جهاني ذخيره‌گاه‌هاي زيستكره ايفا كرد.

ذخيره‌گاه‌هاي زيستكره ايران عبارتند از: گلستان – درياچه اروميه – كوير – توران – ارسباران – ارژن و پريشان – گنو – طر و ميانكاله.

شبكه جهاني ذخيره‌گاه‌هاي زيستكره ، هم اكنون شامل 482 منطقه در 102 كشور است.